খণ্ড ১৭
CTET-ৰ CDP শাখাৰ এটা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অপৰিহাৰ্য বিষয় হ’ল হাৱাৰ্ড গাৰ্ডনাৰৰ বহুমুখী বুদ্ধিমত্তাৰ তত্ত্ব। পৰম্পৰাগতভাৱে বুদ্ধিমত্তাক কেৱল এটা নিৰ্দিষ্ট গুণ বা নম্বৰৰ (IQ) আধাৰত জোখা ধাৰণাটোক প্ৰত্যাহ্বান জনাই এই তত্ত্বই প্ৰতিজন শিক্ষাৰ্থীৰ একক সম্ভাৱনীয়তাক স্বীকৃতি দিছে। শ্ৰেণীকোঠাৰ বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া আৰু সৰ্বাংগীন বিকাশৰ বাবে এই তত্ত্বৰ ব্যৱহাৰিক গুৰুত্ব অপৰিসীম| যাৰ বাবে CTET পৰীক্ষাত ইয়াৰ পৰা প্ৰতি বছৰে প্ৰশ্ন সোধা দেখা যায়। আহক, পৰীক্ষামুখী দৃষ্টিভংগীৰে এই গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণাটো সহজকৈ বুজি লওঁ।
আমেৰিকান মনোবিজ্ঞানী হাৱাৰ্ড গাৰ্ডনাৰে ১৯৮৩ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences-ত উল্লেখ কৰা মতে বুদ্ধিমত্তা কোনো এটা একক উপাদান নহয়, বৰং ই বিভিন্ন স্বতন্ত্ৰ ক্ষমতাৰ সমষ্টি। তেওঁ প্ৰথমতে ৭ প্ৰকাৰৰ বুদ্ধিমত্তাৰ কথা কৈছিল যদিও পিছলৈ ইয়াত আৰু নতুন মাত্ৰা যোগ হৈ বৰ্তমান ৮ প্ৰকাৰৰ বুদ্ধিমত্তাৰ ধাৰণাক সৰ্বজনীনভাৱে গ্ৰহণ কৰা হৈছে। এই তত্ত্ব অনুসৰি প্ৰতিজন মানুহৰে কম-বেছি পৰিমাণে এই আটাইকেইটা বুদ্ধিমত্তা থাকে| কিন্তু কোনো এটা বা দুটা বুদ্ধিমত্তাত তেওঁলোক অধিক পাৰ্গত হ’ব পাৰে। পৰীক্ষাত সোধা মূল ৮ প্ৰকাৰৰ বুদ্ধিমত্তাৰ প্ৰথমটো হ’ল-
ভাষিক বুদ্ধিমত্তা (Linguistic Intelligence), য’ত শব্দৰ সঠিক প্ৰয়োগ, ভাষা শিক্ষণ আৰু বাগ্মিতাৰ ক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্ত থাকে। কবি, লেখক আৰু বক্তাসকলৰ এই বুদ্ধি প্ৰখৰ হয়। দ্বিতীয়তে, তৰ্কশাস্ত্ৰীয়-গণিতীয় বুদ্ধিমত্তা (Logical-Mathematical Intelligence) থকা ব্যক্তিসকলে বৈজ্ঞানিক চিন্তা, জটিল গাণিতিক সমস্যা সমাধান আৰু যুক্তি প্ৰদৰ্শনত বিশেষ পাৰদৰ্শিতা দেখুৱায়, যেনে বিজ্ঞানী বা গণিতজ্ঞসকল। দৃশ্য-স্থানিক বুদ্ধিমত্তা (Spatial Intelligence) থকা শিক্ষাৰ্থীয়ে মানসিকভাৱে স্থান আৰু দৃশ্যৰ চিত্ৰকল্প তৈয়াৰ কৰাত পাকৈত হয়, যাৰ ফলত তেওঁলোক চিত্ৰশিল্পী, স্থপতিবিদ বা পাইলট হিচাপে সফল হ’ব পাৰে। আনহাতে, শাৰীৰিক-গতিশীল বুদ্ধিমত্তা (Bodily-Kinesthetic Intelligence) খেলুৱৈ, নৃত্যশিল্পী বা শল্য চিকিৎসকৰ মাজত দেখা যায়, যিয়ে নিজৰ শৰীৰ বা তাৰ অংশবিশেষক অতি নিপুণভাৱে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰে। সুৰ আৰু তালৰ প্ৰতি থকা সংবেদনশীলতাক সাংগীতিক বুদ্ধিমত্তা (Musical Intelligence) বোলা হয়, যি গায়ক আৰু সংগীত পৰিচালকৰ মূল শক্তি।
শিক্ষণ বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ চৰ্চিত আন দুটা প্ৰকাৰ হ’ল আন্তঃব্যক্তিগত বুদ্ধিমত্তা (Interpersonal Intelligence) আৰু অন্তৰ্ব্যক্তিগত বুদ্ধিমত্তা (Intrapersonal Intelligence)। আন্তঃব্যক্তিগত বুদ্ধিমত্তাৰ সহায়ত এজন ব্যক্তিয়ে আনৰ মনৰ ভাব, ইচ্ছা আৰু প্ৰেৰণা সহজে বুজি পাব পাৰে| এই বুদ্ধিমত্তা শিক্ষক, সমাজকৰ্মী বা ৰাজনীতিবিদৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয়। ইয়াৰ বিপৰীতে অন্তৰ্ব্যক্তিগত বুদ্ধিমত্তা হ’ল নিজৰ অনুভূতি, শক্তি আৰু দুৰ্বলতাৰ বিষয়ে গভীৰ আত্মজ্ঞান থকা ক্ষমতা। সৰ্বশেষত, প্ৰকৃতিবাদী বুদ্ধিমত্তা (Naturalistic Intelligence) থকা ব্যক্তিয়ে উদ্ভিদ, প্ৰাণী আৰু প্ৰকৃতিৰ উপাদানসমূহৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য বা সম্পৰ্ক সহজে চিনাক্ত কৰিব পাৰে, যেনে বিজ্ঞানী বা কৃষকসকল। এজন সুদক্ষ শিক্ষকে শ্ৰেণীকোঠাত কেৱল চক্-ডাষ্টাৰ বা পৰম্পৰাগত বক্তৃতা পদ্ধতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰি এই আটাইবোৰ বুদ্ধিমত্তাক সজাগ কৰিব পৰাকৈ বিভিন্ন শিক্ষণ সঁজুলি আৰু কাৰ্যকলাপ ব্যৱহাৰ কৰা উচিত, যাক শিক্ষণবিজ্ঞানৰ ভাষাত “বহুমুখী মূল্যায়ন” বুলি কোৱা হয়।
গাৰ্ডনাৰৰ এই তত্ত্বই শিক্ষকসকলক শ্ৰেণীকোঠাৰ প্ৰতিটো শিশুক সুকীয়া প্ৰতিভা হিচাপে চাবলৈ শিকায়। কোনো শিশুৱে যদি গণিতত দুৰ্বল তাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে তেওঁ কম বুদ্ধিমান হ’ব পাৰে| তেওঁ সংগীত বা ক্ৰীড়াত অসাধাৰণ প্ৰতিভাশালী হ’ব পাৰে। CTET পৰীক্ষাৰ্থী হিচাপে আপুনি এই তত্ত্বৰ মূল সাৰাংশ আৰু প্ৰতিটো বুদ্ধিমত্তাৰ ব্যৱহাৰিক উদাহৰণসমূহ ভালদৰে মনত ৰখা উচিত| কাৰণ শিক্ষণ বিজ্ঞানৰ প্ৰশ্নসমূহ সদায় বাস্তৱ শ্ৰেণীকোঠাৰ পৰিস্থিতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সোধা হয়।
বহুমুখী বুদ্ধিমত্তাৰ তত্ত্ব (Theory of Multiple Intelligences)-এই বিষয়টো অধিক স্পষ্ট কৰিবলৈ তলত এই বিষয়ৰ সৈতে জড়িত বিগত বৰ্ষসমূহৰ ৩০ টা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ যোগ কৰা হৈছে। এই প্ৰশ্নসমূহে পৰীক্ষাৰ্থীসকলক CTET পৰীক্ষাত সোধা প্ৰশ্নৰ প্ৰকৃতি বুজাত আৰু নিজৰ প্ৰস্তুতি জুখি চোৱাত নিশ্চিতভাৱে সহায় কৰিব-
বিগত বৰ্ষৰ বহুমুখী বুদ্ধিমত্তাৰ তত্ত্ব (Theory of Multiple Intelligences) সম্পৰ্কে আলোকপাত ৰ ৩০ টা CTET প্ৰশ্ন। প্ৰতিটো প্ৰশ্নত উত্তৰ বাছনি কৰক — শুদ্ধ ✅ নে ভুল ❌ তৎক্ষণাৎ ওলাব।
