সমুজ্জ্বল বৰা
প্ৰবক্তা
ডায়েট, ডিব্ৰুগড়
ভাৰতৰ ৰাজহুৱা শিক্ষা ব্যৱস্থাত নীতি নিৰ্ধাৰণ আৰু তাৰ প্ৰকৃত কাৰ্যকৰীকৰণৰ মাজত সংযোগ স্থাপন কৰিবলৈ জিলা পৰ্যায়ত একোখন সৰ্বোচ্চ বিদ্যায়তনিক প্ৰতিষ্ঠান গঠন কৰা হৈছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানেই হৈছে জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান (District Institute of Education and Training বা চমুকৈ DIET)। ১৯৮৬ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতিৰ আধাৰত গঢ়ি উঠা এই প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰকৃত স্বৰূপ, কাৰ্যপ্ৰণালী, প্ৰাসংগিকতা আৰু ইয়াৰ প্ৰত্যাহ্বানসমূহ তলত বস্তুনিষ্ঠভাৱে বিশ্লেষণ কৰা হ’লঃ
১। DIET কি? ইয়াৰ সৃষ্টিৰ পটভূমি আৰু বৰ্তমানৰ প্ৰাসংগিকতা
পৰিচয় আৰু সৃষ্টিঃ ১৯৮৬ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি (NPE 1986) আৰু ১৯৯২ চনৰ কাৰ্যসূচী (POA 1992) ৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সমগ্ৰ দেশতে জিলা পৰ্যায়ত শিক্ষাৰ বিকেন্দ্ৰীকৰণ (Decentralization) কৰাৰ উদ্দেশ্যে ডায়েটসমূহ স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ মুখ্য লক্ষ্য আছিল প্ৰাথমিক আৰু অনানুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ গুণগত মানদণ্ড নিয়ন্ত্ৰণ কৰা।
DIET কিয় প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল?
কেন্দ্ৰীয় বা ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ পৰা প্ৰতিখন জিলাৰ স্থানীয় ভৌগোলিক, ভাষিক আৰু সামাজিক প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ সঠিকভাৱে বুজি উঠাটো সম্ভৱ নাছিল। উদাহৰণস্বৰূপ, অসমৰ ভৈয়াম অঞ্চলৰ এখন বিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক প্ৰত্যাহ্বান আৰু পাৰ্বত্য বা চৰ অঞ্চলৰ বিদ্যালয় এখনৰ প্ৰত্যাহ্বান একে নহয়। এই স্থানীয় ভিন্নতা অনুসৰি শৈক্ষিক সমাধান সূত্ৰ উলিয়াবলৈকে জিলা পৰ্যায়ত ডায়েট গঠন কৰা হৈছিল।
বৰ্তমানৰ প্ৰাসংগিকতাঃ
গোলকীকৰণ আৰু তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দ্ৰুত সম্প্ৰসাৰণৰ যুগত শিক্ষকসকলক আধুনিক শিক্ষণ পদ্ধতি (যেনে- ICT বা ডিজিটেল মাধ্যম) ৰ সৈতে অভ্যস্ত কৰাই তুলিবলৈ বৰ্তমান ডায়েটসমূহৰ গুৰুত্ব প্ৰাসংগিক হৈ আছে।
২। ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০ (NEP 2020) ত DIET ৰ উল্লেখ আৰু ভূমিকাঃ
ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০ এ শিক্ষক শিক্ষা (Teacher Education) ৰ প্ৰতিষ্ঠানিক সংস্কাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, য’ত ডায়েটৰ ভূমিকাক নতুন ৰূপত সজোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছেঃ
অবিৰত বৃত্তিমূলক উন্নয়ন (CPD): এই নীতিত উল্লেখ থকা অনুসৰি, কৰ্মৰত শিক্ষকসকলে প্ৰতি বছৰে অন্ততঃ ৫০ ঘণ্টাৰ পেছাদাৰী প্ৰশিক্ষণ ল’ব লাগিব। ডায়েটক এই প্ৰশিক্ষণ মডিউলসমূহ প্ৰস্তুত আৰু পৰিচালনা কৰাৰ ন’ডেল সংস্থা হিচাপে দায়িত্ব দিয়া হৈছে।
মৌলিক সাক্ষৰতা আৰু সংখ্যাজ্ঞান (FLN): দেশজুৰি চলি থকা ‘নিপুন ভাৰত’ (NIPUN Bharat) অভিযানৰ অধীনত প্ৰাথমিক পৰ্যায়ৰ শিশুৰ মৌলিক ভাষা আৰু গাণিতিক জ্ঞান বৃদ্ধি কৰিবলৈ জিলা ভিত্তিক কাৰ্যপন্থা প্ৰস্তুত কৰাৰ দায়িত্ব ডায়েটক অৰ্পণ কৰা হৈছে ।
৩। ডায়েটৰ কাৰ্যপ্ৰণালীঃ বিদ্যায়তনিক নে প্ৰশাসনিক?
ডায়েটৰ কাৰ্যক্ষেত্ৰ প্ৰশাসনিক প্ৰকৃতিৰ নহয়, ই সম্পূৰ্ণৰূপে বিদ্যায়তনিক আৰু সমল সমৰ্থনকাৰী (Academic and Resource Support) প্ৰতিষ্ঠান।
কাৰ্যগত পাৰ্থক্যঃ জিলাখনৰ বিদ্যালয়সমূহ পৰিদৰ্শন কৰা, শিক্ষকৰ বদলীকৰণ, দৰমহা বা অনুশাসনমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাৰ দৰে কাৰ্যসমূহ জিলা প্ৰাথমিক শিক্ষা বিষয়া (DEEO) বা বিদ্যালয় পৰিদৰ্শক (IS) ৰ দৰে প্ৰশাসনিক বিভাগসমূহে কৰে।
ডায়েটৰ দায়িত্বঃ ডায়েটৰ কাম হৈছে শিক্ষকসকলক শৈক্ষিকভাৱে সহায় কৰা। যেনে- কোনো এটা কঠিন পাঠ্যক্ৰম সহজকৈ কেনেকৈ পঢ়াব পাৰি তাৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়া, মূল্যায়ন পদ্ধতি তৈয়াৰ কৰা আৰু জিলাখনৰ বাৰ্ষিক শৈক্ষিক পৰিকল্পনা (District Educational Plan) প্ৰস্তুত কৰাত সহায় কৰা।
ডায়েট কেৱল এটা প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ নহয়, ই জিলাখনৰ এক সৰ্বাত্মক বিদ্যায়তনিক প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ বহুমুখী কাম-কাজসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ’ল- বৰ্তমানৰ স্কুলীয়া পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুতি, পাঠ্যপুথি প্ৰণয়নত সহযোগিতা, বিদ্যালয়সমূহৰ বিদ্যায়তনিক দিশসমূহ তদাৰক কৰা, গুণোৎসৱৰ প্ৰশ্নকাকত তৈয়াৰ কৰা, বিভিন্ন শৈক্ষিক বিষয়ত জিলাৰ লগতে ৰাজ্যিক পৰ্য্যায়ৰ সমল ব্যক্তি (Resource Person) ৰূপে কাম কৰা আৰু উপযুক্ত প্ৰশিক্ষণৰ আয়োজন কৰা ইত্যাদি। এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ সৈতে জড়িত প্ৰবক্তাসকল (Faculty) একো একোজন উচ্চ অৰ্হতাসম্পন্ন বিষয়া। তেওঁলোকক এক অতি কঠোৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰে APSC-ৰ জৰিয়তে নিযুক্তি দিয়া হয় আৰু তেওঁলোক একো একোজন Class-1 ৰাজপত্ৰিত বিষয়া (Gazetted Officer) হিচাপে চিহ্নিত ।
৪। শিক্ষাত ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা
প্ৰাক্-সেৱা প্ৰশিক্ষণ (Pre-service Training): ডায়েটে দুই বছৰীয়া D.El.Ed (Diploma in Elementary Education) পাঠ্যক্ৰমৰ জৰিয়তে ভৱিষ্যতে শিক্ষক হ’ব বিচৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক শিশু মনস্তত্ত্ব, শিক্ষণ পদ্ধতি আৰু শ্ৰেণীকোঠাৰ ব্যৱস্থাপনা সম্পৰ্কে পেছাদাৰী শিক্ষা প্ৰদান কৰে।
সেৱাকালীন প্ৰশিক্ষণ (In-service Training): চৰকাৰী বিদ্যালয়ত কৰ্মৰত শিক্ষকসকলক নতুন পাঠ্যপুথি, শিক্ষা নীতি বা প্ৰযুক্তিৰ সৈতে চিনাকি কৰাই দিবলৈ সময়ানুসৰী প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰে।
৫। প্ৰবক্তাসকল (Faculty) কিদৰে জড়িত?
ডায়েটৰ প্ৰবক্তাসকল বিভিন্ন বিদ্যায়তনিক বিভাগত (যেনে— PSTE, IFIC, DRU, ET, P&M, CMDE, WE) বিভক্ত হৈ দায়িত্ব পালন কৰে|
তেওঁলোকে কেৱল প্ৰতিষ্ঠানৰ ভিতৰতে পাঠদান নকৰে, বৰঞ্চ জিলাখনৰ বিভিন্ন বিদ্যালয়লৈ গৈ শ্ৰেণীকোঠাৰ প্ৰকৃত স্থিতি পৰ্যবেক্ষণ কৰে। শিক্ষকসকলে সন্মুখীন হোৱাতো স্থানীয় শৈক্ষিক সমস্যাসমূহ চিনাক্ত কৰি, তাৰ বৈজ্ঞানিক সমাধানৰ বাবে প্ৰবক্তাসকলে ‘ক্ৰিয়া গৱেষণা’ (Action Research) পৰিচালনা কৰে।
৬। DIETৰ অনুপস্থিতিত শিক্ষাব্যৱস্থাত কি হ’ব?
ডায়েটৰ দৰে জিলা পৰ্যায়ত বিদ্যায়তনিক প্ৰতিষ্ঠান নাথাকিলে শিক্ষাব্যৱস্থাত এক গাঁঠনিগত শূন্যতাৰ সৃষ্টি হ’ব ।
ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ সংস্থাসমূহে প্ৰস্তুত কৰা শৈক্ষিক আঁচনি আৰু নীতিসমূহ জিলাখনৰ প্ৰতিখন বিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীকোঠালৈকে কঢ়িয়াই নিয়াৰ কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য মাধ্যম নাথাকিব।
নতুন শিক্ষণ পদ্ধতি আৰু প্ৰযুক্তিৰ অভাৱত শিক্ষকসকলৰ বৃত্তিমূলক উন্নয়ন স্থবিৰ হৈ পৰিব।
৭। সাধাৰণ শিক্ষণতকৈ ইয়াৰ পাৰ্থক্য কি?
সাধাৰণ শিক্ষণ (General Education): সাধাৰণ মহাবিদ্যালয় বা বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত কলা, বিজ্ঞান বা বাণিজ্য শাখাৰ অন্তৰ্গত বিভিন্ন বিষয়ৰ তাত্ত্বিক আৰু বিষয়ভিত্তিক জ্ঞান প্ৰদান কৰা হয়।
ডায়েটৰ শিক্ষণ (Teacher Education): ইয়াক পেডাগ’জিকেল শিক্ষা (Pedagogical Education) বুলি কোৱা হয়। ইয়াত বিষয়বস্তুৰ জ্ঞান দিয়াৰ বিপৰীতে সেই জ্ঞান ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক “কেনেকৈ শিক্ষাদান কৰিব লাগে”, শিক্ষা সঁজুলি (TLM) কেনেকৈ প্ৰস্তুত কৰিব লাগে আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ সৰ্বাংগীন মূল্যায়ন কেনেকৈ কৰিব লাগে— তাৰ বৃত্তিমূলক কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়।
৮। কেৱল চাৰিবেৰৰ মাজতে আবদ্ধ নে দায়িত্ববোৰ?
ডায়েটৰ কাৰ্যক্ষেত্ৰ ইয়াৰ চৌহদৰ ভিতৰতে সীমাবদ্ধ নহয়। সমগ্ৰ জিলাখনৰ ব্লক সম্পদ কেন্দ্ৰ (BRC) আৰু ক্লাষ্টাৰ সম্পদ কেন্দ্ৰ (CRC) সমূহৰ জৰিয়তে ডায়েটে তৃণমূল পৰ্যায়ৰ বিদ্যালয়সমূহৰ সৈতে পোনপটীয়া সংযোগ ৰাখে। ইয়াৰ প্ৰবক্তা আৰু প্ৰশিক্ষাৰ্থীসকলে ফিল্ড ৱৰ্ক (Field Work) আৰু বিদ্যালয় ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ বাবে জিলাখনৰ বিভিন্ন অঞ্চল ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া হয়।
৯। চৌহদৰ ভিতৰত আবদ্ধ হ’লে হ’ব পৰা অসুবিধা বা সীমাবদ্ধতাসমূহঃ
যদি কোনো এখন জিলাৰ ডায়েট প্ৰতিষ্ঠানে নিজকে কেৱল কাৰ্যালয় বা শ্ৰেণীকোঠাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ কৰি ৰাখে আৰু জিলাখনৰ বিদ্যালয়সমূহৰ সৈতে পোনপটীয়া সম্পৰ্ক বিচ্ছিন্ন কৰে, তেন্তে সামগ্ৰিক শিক্ষাব্যৱস্থাত তলত উল্লেখ কৰা গুৰুতৰ সমস্যাসমূহে দেখা দিব|
তত্ত্ব আৰু বাস্তৱৰ মাজত ব্যৱধান (Gap between Theory and Practice): প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীসমূহ কেৱল কিতাপৰ পৃষ্ঠাতে আবদ্ধ থাকিব। শ্ৰেণীকোঠাৰ প্ৰকৃত পৰিৱেশ আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মানসিকতাৰ সৈতে ইয়াৰ কোনো ব্যৱহাৰিক মিল নাথাকিব।
শৈক্ষিক বিচ্ছিন্নতা (Academic Isolation): ডায়েটৰ প্ৰবক্তাসকলে শিক্ষকসকলৰ দৈনন্দিন প্ৰত্যাহ্বান, যেনে- বহুশ্ৰেণী শিক্ষণ (Multi-grade teaching) বা আন্তঃগাঁথনিৰ অভাৱ আদি সমস্যাসমূহ নিজে ফিল্ডত নিৰীক্ষণ নকৰিলে তাৰ সঠিক সমাধানসূত্ৰ উলিয়াব নোৱাৰিব।
বাস্তৱবিমুখ ক্ৰিয়া গৱেষণা (Ineffective Action Research): ডায়েটৰ অন্যতম কাম হৈছে শিক্ষাৰ সমস্যাৰ ওপৰত গৱেষণা কৰা। যদি তেওঁলোকে ফিল্ড-ৱৰ্ক নকৰে, তেন্তে এই গৱেষণাবোৰ কেৱল টেবুলত বহি কৰা কাল্পনিক ডেটাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ হ’ব, যাৰ কোনো বাস্তৱ উপকাৰিতা নাথাকিব।
তৃণমূল পৰ্যায়ৰ নিৰীক্ষণ ব্যৱস্থা দুৰ্বল হোৱা (Poor Monitoring): জিলাখনৰ ব্লক সম্পদ কেন্দ্ৰ (BRC) আৰু ক্লাষ্টাৰ সম্পদ কেন্দ্ৰ (CRC) সমূহৰ ওপৰত ডায়েটৰ শৈক্ষিক নিয়ন্ত্ৰণ হেৰাই যাব, যাৰ ফলত গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ বিদ্যালয়সমূহৰ গুণগত মানদণ্ড তদাৰক কৰিবলৈ কোনো ন’ডেল সংস্থা নাথাকিব।
প্ৰশিক্ষণৰ প্ৰাসংগিকতা হ্ৰাস (Irrelevant Training): শিক্ষকসকলক দিয়া প্ৰশিক্ষণসমূহ কেৱল এক ‘চৰকাৰী উপাচাৰ’ বা ‘কাগজী কাম’ হৈ পৰিব। শিক্ষকসকলে এই প্ৰশিক্ষণসমূহক কেৱল সময় নষ্ট বুলি ভাবিবলৈ ল’ব কাৰণ তেওঁলোকে নিজৰ শ্ৰেণীকোঠাত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰিব।
নীতি ৰূপায়ণত স্থবিৰতা (Failure in Policy Implementation): ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি (NEP 2020) বা ‘নিপুণ ভাৰত’ৰ দৰে বৃহৎ চৰকাৰী আঁচনিসমূহ কেৱল ফাইলতে আবদ্ধ হৈ থাকিব, ইয়াক শেষৰটো শিশুৰ ওচৰলৈ লৈ যোৱাত প্ৰতিষ্ঠানটো ব্যৰ্থ হ’ব।
১০। অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশসমূহ
প্ৰাপ্তবয়স্ক আৰু অনানুষ্ঠানিক শিক্ষা: ডায়েটে আনুষ্ঠানিক বিদ্যালয়ৰ উপৰিও বিদ্যালয় আধাতে এৰা শিশু আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক নিৰক্ষৰ লোকসকলৰ শিক্ষাৰ বাবেও পাঠ্যক্ৰম আৰু সম্পদ সামগ্ৰী প্ৰস্তুত কৰে।
ডাটাবেচ সংগ্ৰহ: জিলাখনৰ ড্ৰপ-আউট (Drop-out) শিশুৰ হাৰ, শিক্ষক-ছাত্ৰৰ অনুপাত আদি গুৰুত্বপূৰ্ণ শৈক্ষিক পৰিসংখ্যা সংগ্ৰহ আৰু সংৰক্ষণ কৰাত ই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লয়।
অসমৰ শিক্ষাব্যৱস্থাক তৃণমূল পৰ্যায়ৰ পৰা শক্তিশালী কৰাৰ উদ্দেশ্যে জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান (DIET) সমূহে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। বৰ্তমান সময়ত প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ উপৰিও মাধ্যমিক পৰ্যায়ৰ শিক্ষকসকলৰ পেশাদাৰী দক্ষতা বৃদ্ধিৰ বাবে ডায়েটসমূহত নিয়মিতভাৱে ২ বছৰীয়া বি, এড (B.Ed.) পাঠ্যক্ৰম সফলতাৰে পৰিচালনা কৰা হৈছে। এই পাঠ্যক্ৰমসমূহ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষক শিক্ষা পৰিষদ (NCTE) ৰ দ্বাৰা স্বীকৃত আৰু ৰাজ্যৰ আগশাৰীৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত।
এই বি, এড পাঠ্যক্ৰমসমূহ সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰিবলৈ ডায়েটসমূহত নিয়োজিত প্ৰবক্তাসকলৰ (Lecturers) শিক্ষাগত অৰ্হতা অত্যন্ত উচ্চমানৰ। ৰাষ্ট্ৰীয় নিয়মাৱলী আৰু অসম চৰকাৰৰ বিধি অনুসৰি তেওঁলোকৰ বৰ্তমানৰ নূন্যতম শিক্ষাগত অৰ্হতা তলত দিয়া ধৰণৰ-
স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী: সংশ্লিষ্ট বিষয়ত (যেনে- কলা, বিজ্ঞান বা বাণিজ্য শাখা) অন্ততঃ ৫৫% নম্বৰ সহ স্নাতকোত্তৰ (Master’s Degree) ডিগ্ৰীধাৰী।
পেছাদাৰী অৰ্হতা (M.Ed.): শিক্ষা বিষয়ত উচ্চ শিক্ষা অৰ্থাৎ অন্ততঃ ৫৫% নম্বৰ সহ এম, এড (M.Ed.) ডিগ্ৰী থকাটো বাধ্যতামূলক।
ৰাষ্ট্ৰীয়/ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ যোগ্যতা: প্ৰবক্তাসকলৰ বাবে UGC NET, SLET উত্তীৰ্ণ হোৱাটো বা শিক্ষাত পিএইচডি (Ph.D.) ডিগ্ৰী থকাটো প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
সংক্ষেপে ক’বলৈ গ’লে, উপযুক্ত অৰ্হতাসম্পন্ন প্ৰবক্তাসকলৰ তত্ত্বাৱধানত ডায়েটসমূহত চলি থকা বি, এড পাঠ্যক্ৰমে অসমৰ ভৱিষ্যত শিক্ষকসকলক গুণগত আৰু আধুনিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰদানত এক বিশেষ মাত্ৰা যোগ কৰিছে।
ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি (NEP) ২০২০-ৰ অধীনত, সমগ্ৰ দেশৰ DIET সমূহক আধুনিক আন্তঃগাঁথনি, প্ৰযুক্তি আৰু সম্পদযুক্ত ‘চেণ্টাৰ অৱ এক্সেলেন্স’ (Centre of Excellence) বা উৎকৰ্ষ কেন্দ্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছে।
DIET-ৰ ৬ টা মূল স্তম্ভ (Six Pillars):
শিক্ষাৰ গুণগত মান উন্নত কৰিবলৈ DIET-সমূহক ৬ টা মূল স্তম্ভ বা পিলাৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সজোৱা হৈছে-
১. উন্নত আন্তঃগাঁথনি আৰু সম্পদ (Infrastructure & Resources): অত্যাধুনিক শ্ৰেণীকোঠা, ডিজিটেল লাইব্ৰেৰী, বিজ্ঞানাগাৰ, আৰু উন্নত প্ৰশিক্ষণ হলৰ ব্যৱস্থা।
২. পেশাগত বিকাশ (Continuous Professional Development): শিক্ষকসকলৰ দক্ষতা বৃদ্ধিৰ বাবে নিয়মীয়া প্ৰশিক্ষণ আৰু কৰ্মশালাৰ আয়োজন কৰা।
৩. অন্তৰ্ভুক্তিমূলক শিক্ষা (Inclusive Education): সকলো শ্ৰেণীৰ শিশুৰ বাবে সমতা আৰু বিশেষভাৱে সক্ষম (CWSN) শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে বিশেষ সুবিধা প্ৰদান।
৪. গৱেষণা আৰু তথ্যভিত্তিক পদ্ধতি (Research & Evidence-Based Practices): শিক্ষাৰ সমস্যাসমূহ সমাধান কৰিবলৈ গৱেষণা (Action Research) আৰু শিক্ষণ পদ্ধতিৰ উন্নয়ন কৰা।
৫. বৃত্তিমূলক শিক্ষা (Vocational Education): শিক্ষাৰ্থীসকলক আত্মনিৰ্ভৰশীল কৰিবলৈ বৃত্তিমূলক বা কাৰিকৰী শিক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া।
৬. সহযোগিতা আৰু নেটৱৰ্কিং (Collaboration and Networking): স্থানীয় বিদ্যালয়, শিক্ষা বিভাগ (BRC/CRC), আৰু সমাজৰ মাজত সু-সম্পৰ্ক স্থাপন কৰি কাম কৰা।
বস্তুনিষ্ঠভাৱে মূল্যায়ন কৰিলে দেখা যায় যে, ডায়েট (DIET) হৈছে জিলা খনৰ শৈক্ষিক মানদণ্ড ধৰি ৰখাৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠিত এক প্ৰশাসনিকভাৱে নিৰপেক্ষ আৰু সম্পূৰ্ণ বিদ্যায়তনিক ভেটি। চৰকাৰী পুঁজি আৰু সম্পদৰ সঠিক ব্যৱহাৰ তথা ইয়াৰ নীতিসমূহৰ সঠিক কাৰ্যকৰীকৰণৰ ওপৰতহে এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ সৰ্বাংগীন সফলতা আৰু সমাজলৈ ইয়াৰ অৱদান নিৰ্ভৰ কৰে।
