এন.চি.এফ. সম্পৰ্কে আলোকপাত

খণ্ড ১৩

ভাৰতীয় শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ গুণগত পৰিৱৰ্তন আৰু শ্ৰেণীকোঠাৰ শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াক সৰ্বাংগীণ কৰি তোলাৰ ক্ষেত্ৰত ৰাষ্ট্ৰীয় পাঠ্যক্ৰমৰ ৰূপৰেখা বা National Curriculum Framework চমুকৈ NCF-ৰ ভূমিকা অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। CTET পৰীক্ষাত অৱতীৰ্ণ হ’বলগীয়া প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে শিশু বিকাশ আৰু শিক্ষণ বিজ্ঞান (Child Development and Pedagogy) শাখাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায় হৈছে এন.চি.এফ. ২০০৫ আৰু বৰ্তমানৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি ২০২০-ৰ আধাৰত প্ৰস্তুত নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ ৰূপৰেখা। এই দুয়োখন দস্তাবেজৰ মূল ধাৰণা, শৈক্ষিক দৃষ্টিকোণ আৰু লক্ষ্যসমূহ ভালদৰে বুজি পোৱাটো পৰীক্ষাত শিক্ষণ বিজ্ঞান সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহৰ সঠিক উত্তৰ দিয়াৰ বাবে অপৰিহাৰ্য।

অধ্যাপক যশপালৰ অধ্যক্ষতাত গঠিত ৰাষ্ট্ৰীয় কমিটিৰ নেতৃত্বত প্ৰস্তুত কৰা ৰাষ্ট্ৰীয় পাঠ্যক্ৰমৰ ৰূপৰেখা ২০০৫-ৰ মূল মন্ত্ৰই আছিল বোজা অবিহনে শিক্ষণ অৰ্থাৎ ‘লাৰ্নিং উইদাউট বাৰ্ডেন’। এই ফ্ৰেমৱৰ্কে পৰম্পৰাগত শিক্ষণ পদ্ধতিৰ আমূল পৰিৱৰ্তন সাধন কৰি জ্ঞানক কেৱল পাঠ্যপুথিৰ মাজতে আৱদ্ধ নাৰাখি শ্ৰেণীকোঠাৰ বাহিৰৰ বাস্তৱ জীৱনৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ ওপৰত সৰ্বাধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। এন.চি.এফ. ২০০৫-এ স্পষ্ট কৰি দিছিল যে শিক্ষণ পদ্ধতি সদায় শিশু-কেন্দ্ৰিক (Child-centered) হ’ব লাগে আৰু ইয়াত মুখস্থ বিদ্যা বা ক্ৰেমিং পদ্ধতিক সম্পূৰ্ণৰূপে বৰ্জন কৰিব লাগে। এই ৰূপৰেখা অনুসৰি শিক্ষাৰ্থীসকল নিষ্ক্ৰিয় শ্ৰোতা নহয়, বৰং তেওঁলোক হৈছে জ্ঞানৰ সক্ৰিয় নিৰ্মাতা। গঠনবাদ বা কনষ্ট্ৰাক্টিভিজম ধাৰণাক সমৰ্থন কৰি এই ফ্ৰেমৱৰ্কে উল্লেখ কৰিছিল যে শিশুৱে নিজৰ অভিজ্ঞতা, পৰ্যবেক্ষণ আৰু সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণৰ জৰিয়তেহে প্ৰকৃত জ্ঞান অৰ্জন কৰিব পাৰে। শিক্ষকৰ ভূমিকা ইয়াত এজন একনায়কত্ববাদী পৰিচালকৰ পৰিৱৰ্তে এজন সহায়ক (Facilitator) হিচাপেহে চিহ্নিত কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি পৰীক্ষা ব্যৱস্থাক অধিক নমনীয় কৰা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াক ক্ৰমাগত তথা সামগ্ৰিক (Continuous and Comprehensive Evaluation) কৰি তোলাৰ বাবে এই ফ্ৰেমৱৰ্কে ওকালতি কৰিছিল।

আনহাতে ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি ২০২০ অৰ্থাৎ এন.ই.পি. ২০২০-ৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি বৰ্তমানৰ প্ৰেক্ষাপটত একবিংশ শতিকাৰ উপযোগী নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ ৰূপৰেখা প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই নতুন ব্যৱস্থাই পুৰণি ১০+২ শিক্ষা গাঁথনিক সম্পূৰ্ণৰূপে সলনি কৰি ৫+৩+৩+৪ আৰ্হি প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। য’ত প্ৰথম ৫ বছৰ প্ৰাৰম্ভিক বা ফাউণ্ডেশ্যনেল স্তৰ, পৰৱৰ্তী ৩ বছৰ প্ৰস্তুতিমূলক বা প্ৰিপাৰেটৰী স্তৰ, তাৰ পিছৰ ৩ বছৰ মধ্যৱৰ্তী বা মিডল স্তৰ আৰু শেষৰ ৪ বছৰ মাধ্যমিক বা ছেকেণ্ডাৰী স্তৰ হিচাপে বিভক্ত কৰা হৈছে। এই নতুন এন.চি.এফ.-ৰ মূল লক্ষ্য হৈছে শিক্ষাৰ্থীৰ মাজত কেৱল তথ্য়ৰ যোগান ধৰা নহয়, বৰং তেওঁলোকৰ মাজত সমালোচনাত্মক চিন্তা (Critical thinking) আৰু সৃষ্টিশীলতাৰ বিকাশ ঘটোৱা। ই বহু-ভাষিকতাক (Multilingualism) প্ৰসাৰিত কৰে আৰু প্ৰাথমিক পৰ্যায়ত মাতৃভাষাত শিক্ষাদানৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ মূল্যায়ন পদ্ধতিও পূৰ্বৰ তুলনাত অধিক সলনি হৈছে, য’ত ৰুটিন পৰীক্ষাৰ সলনি হ’লিষ্টিক প্ৰগ্ৰেছ কাৰ্ড (Holistic Progress Card) ব্যৱহাৰ কৰি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ স্ব-মূল্যায়ন, সহপাঠীৰ মূল্যায়ন আৰু শিক্ষকৰ মূল্যায়নক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

এন.চি.এফ. দস্তাবেজৰ অন্তৰ্নিহিত উদ্দেশ্য হৈছে ভাৰতীয় শিক্ষা ব্যৱস্থাক অধিক জীৱন্ত, সমতাপূৰ্ণ আৰু সাৰ্বজনীন কৰি তোলা। CTET পৰীক্ষাত সফলতা লাভ কৰিবলৈ হ’লে শিক্ষাৰ্থীৰ সক্ৰিয়তা, অন্তৰ্ভুক্তিমূলক শিক্ষা (Inclusive Education) আৰু শিক্ষকৰ সহায়ক ভূমিকাৰ ধাৰণাসমূহ গভীৰভাৱে আয়ত্ত কৰা উচিত। এই মূল ধাৰণাসমূহ স্পষ্ট হ’লে পৰীক্ষাৰ যিকোনো কঠিন প্ৰশ্নৰো সঠিক সমাধান উলিওৱাটো তেনেই সহজ হৈ পৰিব।

এন.চি.এফ. – এই বিষয়টো অধিক স্পষ্ট কৰিবলৈ তলত এই বিষয়ৰ সৈতে জড়িত বিগত বৰ্ষসমূহৰ ৩০ টা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ যোগ কৰা হৈছে। এই প্ৰশ্নসমূহে পৰীক্ষাৰ্থীসকলক CTET পৰীক্ষাত সোধা প্ৰশ্নৰ প্ৰকৃতি বুজাত আৰু নিজৰ প্ৰস্তুতি জুখি চোৱাত নিশ্চিতভাৱে সহায় কৰিব-